Bøker

Jan Kjærstads nye roman «Berge» er ei krevjande bok å lesa

Bilde: Utsnitt av omslaget til Jan Kjærstads roman Berge

Og ubehaget mitt som lesar vert personleg.

22. juli har sjølvsagt for lengst teke steget inn i skjønnlitteraturen, men då helst som ein del av ei bakgrunnsforteljing, som i Eivind Hofstad Evjemos Velkommen til oss (2014) eller Mattis Øybøs Elskere (2016).

Jan Kjærstads roman Berge handlar i større grad om 22. juli. Slik er det, sjølv om boka ikkje nemner den ramnsvarte sommardagen med eit ord, og sjølv om handlinga i boka er lagt til Noreg i 2008.

Fem personar vert brutalt teke av dage på ei hytte i Nordmarka. To av dei er kjende politikarar i Arbeidarpartiet: Den eine er Arve Storefjeld, ein karakter som kanskje kan seiast å representera Arbeidarpartiet si fortid, folkeleg, breial, ein sosialdemokrat av den gamle skulen. Den andre er dottera hans, Gry, ungdommeleg, frisk, saman med ein fransk filmskapar.

I media vert det ganske raskt spekulert i at det er eit terroråtak. I Berge vert det referert avisoverskrifter som minner om dei som faktisk kom etter 22. juli. Når romanen kjem fram til rettssaken mot den antatte gjerningsmannen går den føre seg i rettssal 227.

For ein lesar i 2017 er det umogleg å lesa Berge utan å tenkja på 22. juli. Det er sjølvsagt tilsikta frå forfattaren si side, og som han sjølv seier det i eit intervju med Dagbladet: Det er eit vepsebol.

Bli abonnent på Minerva, høyresidens nettavis: Kun 1,- første måneden!

Skriva om faenskap

Lat meg vera klår på det: Dette er ei krevjande bok å lesa. Med 22. juli på bakteppet kan det vera beint fram ubehageleg, ikkje minst sidan det er lett å lesa boka som ein samtidskommentar som handlar om langt meir enn nasjonale traumer. Om Arbeidarpartiet. Om lengsel etter ei trygg fortid. Om pressa sin kynisme.

Sjølv er eg ein journalist som har gjort karriere på å skriva om faenskap.

Her vert mitt ubehag som lesar personleg: Ei av dei tre eg-personane i boka er ein journalist som får ein karrieremoglegheit som eit resultat av dei grufulle drapa. Sjølv er eg ein journalist som har gjort karriere på å skriva om faenskap, ein ukjend frilansar før 22. juli, då brått kasta ut på djupt vatn i norsk offentlegheit.

Men ubehaget ligg der heile tida, for også dei to andre forteljarstemmene presenterer oss for nye spørsmål og gjev få svar. Det gjeld dommaren i rettssaken, ein underleg, noko reaksjonær type som bruker ledige stunder på å gå på bar og på å sjå på den gamle BBC-serien Civilization med Kenneth Clark. Det gjeld også den tiltalte, som vaks opp med store forventningar, men som har mislukkast både som ungdomspolitikar og sidan som forfattar. Det er fyrst når han vert skulda for drap at boksalet tek av. Ei forteljing om jakta etter merksemd?

Slepp ikkje tak

Dei tre ulike stemmene, presentert gjennom ulik skrivestil, kan gjera det krevjande å henga med. Romanen er dessutan proppa av kulturelle referansar, referansar som gjev boka endå fleire dimensjonar, og som sikkert vil gjera ein del litteraturvitarar oppglødde, men som samstundes stiller høge krav til lesaren. Dette er det motsette av lettvint krim. Berge er ein djupt tankevekkjande roman, ein roman som på ingen måte slepp tak etter at ein har lagt han frå i seg.

For nokre kan det vera greiast å unngå ho.

Når boka kan lesast både som ein bitande samtidskommentar og som ein roman om 22. juli, er det ikkje å nekta for at ho også kan vera beint fram ubehageleg. For nokre kan det vera greiast å unngå ho. Det same som gjer boka god, kan også gjera henne vond.

Likevel er det ikkje underleg at Kjærstad med denne boka har samla ein haug med gode meldingar, og høge terningkast i fleng. I Aftenposten skriv meldar Ingunn Økland at den offentlege samtala om 22. juli ofte kan følast «trang og forutsigbar», men at Jan Kjærstad «gjør sitt for å åpne den opp». Kanskje det. Men fyrst er Berge verdt å dvela over heilt åleine.

Bli abonnent

Da får du tilgang til alle artikler. Det tar under ett minutt.

Prøv i en måned for 1,-
Allerede abonnent? Logg inn

Fra forsiden