Spaltist

Ulven drikk kaffelatte

lven drikk ikkje kaffelatte. Han er eit rovdyr, skriv Øyvind Strømmen.

Bilde: Pixabay

Bygd-og-by-dimensjonen er for ofte ein snarveg til politiske debattar fulle av karikaturar og mest tømde for politisk innhald.

Ein av dei mest fascinerande tinga ved norsk rovdyrdebatt er at han ofte ikkje handlar om rovdyrforvaltning i det heile. I staden handlar han om ulven. I blant, sjølvsagt, handlar debatten om ulven som eit vilt dyr som forsyner seg av beitedyr, eller om gråbein som luskar rundt husa, slik at ein vert uroleg for både born og hundar. Men ofte handlar den om ulven som symbol for det urbane.

Forteljinga om ulven har vakse til å verta ei forteljing om uforstandige byfolk, om urbane idiotar som ikkje har det minste forståing for korleis det er å bu på bygda. Ulven drikk kaffelatte, så og seia.

Ei tilsvarande mytisk rolle inntek sjølvsagt ulven også andre vegen. Nokre av oss ulvevener – eg er sjølv blant dei – har gjort ulven om til ein romantisk konstruksjon og til eit symbol på sjølve villmarka. Ulvemotstand vert dermed til eit uttrykk for menneskeleg arroganse i møte med naturen, ein arroganse me ikkje anklager oss sjølve for, sjølvsagt ikkje, men istadenfor plasserer hjå menneske som i høgste grad er i kontakt med naturen, sauebønder og jegarar. Og slik vert diskusjonen om rovdyr skubba inn i eit mønster som for ofte gjer seg gjeldande i norsk politikk, den blir ein diskusjon om bygd og by, ein diskusjon prega av karikaturar og fordomar rundt både byfolk og bygdefolk, ein kjensleladd skyttargravskrig der det vert vanskelegare å finna gode løysingar.

Å snakka om innvandring utan å snakka om innvandring

Dei siste åra har bygd og by-konfliktene spreidd seg. Det handlar ikkje berre om kaffelattedrikkande ulvar. Det handlar om som så mykje. Det finst knapt eit politisk spørsmål som ikkje kan reduserast til dei same karikaturane av uforstandige byfolk og dumme bygdefolk.

Ein openberr kandidat er diskusjonen om kommunereformen, der det er lett å måla opp biletet av ein gjeng folk inne i Oslo som vil tvinga småkommunar saman i konstruksjonar som ikkje heng på greip, og like lett å måla opp bilete av bygdefolk som fører kjensleladde argument for at det skal stå eit kommunehus på kvart einaste nes, og som difor ikkje ser lenger enn til eigen nasetipp. Den fyrste varianten får gjerne blod på tann av andre reformar, som den såkalla «nærpolitireformen», som mange av oss her ute på bygda synest har eit ganske merkeleg namn, sidan politikontora vert flytta lenger vekk.

I ein debatt der desse karikaturane svever i bakgrunnen, vert det brått eit poeng kor Kjetil Rolness er født.

Ein annan openberr kandidat er samferdselsspørsmål. Her kan bygd-og-by-dimensjonen nyttast på ulike vis. På den eine sida kan ein sjølvsagt gå til åtak på uforstandige miljøpartistar (slike som meg, altså), som – for å nesten-sitera eit utal debattinnlegg eg har lese – «ikkje forstår at det bur folk utanfor ring tre». Ein kan påpeika sjølvsagte ting, som at ein ikkje kan føra same politikk i Namdalen som i Oslo, og slik kan ein verta den sindige, kloke representanten for bygda, samstundes som politikken ein argumenterer for er å byggja nye, råflotte motorvegar inn til byen.

På den andre sida kan ein også kritisera austlendingane – som her vert ei forstørra utgåve av byfolka – for å berre vera opptekne av dei nye, flotte motorvegane dei sjølve kan køyra på, alt medan me vestlendingar (bygdefolket!) må køyra rundt på smale og farlege vegar der ein risikerer at det ramlar stein i hovudet på oss. Og tilgje meg for å seia det, men det siste er faktisk eit reelt problem, den typen problem som kan få sjølv ein miljøpartist som underteikna til å hytta med neven bak bilrattet og tenkja at det nok eigentleg ville vera best å røysta Senterpartiet.

I det siste har det vorte ganske openbert at by og bygd-dimensjonen også vert gjort til ein del av ein breiare kulturkrig, ein kulturkrig som til dels er ein måte å snakka om innvandring på utan at ein snakkar om innvandring. Det er jo ikkje nett overraskande, all den tid talmateriale frå land etter land syner at høgrepopulisme og høgreradikalisme trivst betre i periferien enn i sentrum, og igjen kan karikaturane teiknast opp. På den eine sida av bokseringen står den naive, livsfjerne kaffelatteslurpande byjenta, som lever av å klippa håret på folk, og som er blind for utfordringane mot norske verdiar og norsk kultur, fordi ho er så oppteken med kaffebarar, world music og raudvin på Litteraturhuset. På den andre sida av bokseringen står den angstfylte bondeknølen, ein uvitande rasist frå bygda, ein mann med snusleppe, men utan anna utdanning enn livets harde skule.

I ein debatt der desse karikaturane svever i bakgrunnen, vert det brått eit poeng kor Kjetil Rolness er født, som i Dag Herbjørnsrud si nylege breiside i Dagbladet. Men også i Rolness sitt svar kan ein spora litt av den same konstruksjonen. «Hvis vi har lært noe som helst av den politiske utviklingen i USA, må det være at hederlige folk blir forbanna av å bli stemplet som rasister og kvinnehatere, og dermed drives ytterligere mot høyre», skriv Rolness, og oppsummerer slik den etterkvart etablerte forteljinga om korleis folk utanfor dei liberale storbyane vart så forbanna av å bli kalla rasistar at dei bestemte seg for å røysta på ein presidentkandidat som opent spelte på rasisme.

Joda. Det er sant at by-og-land-dimensjonen speler ei rolle, både i norsk politikk og i amerikansk. I Roberts County, langt ute på bondelandet i Texas, fekk Trump 95,3 prosent av røystene; medan berre 4,1 prosent av veljarane i den amerikanske hovudstadens District of Columbia røysta på han. Som fenomen er det verdt å studera, slik det også er verdt å studera kvifor Geert Wilders får fleire røyster i Limburg enn i Amsterdam, kvifor Sverigedemokraterna gjer det betre på landsbygda i Skåne enn andre stader og kvifor den grøne kandidaten Alexander van der Bellen vann det austerrikske presidentvalet gjennom å vinna i byane, men sjeldan på bygda.

Studerer ein slikt i Noreg også, kan det jamvel tenkjast at ein finn nokre «norske verdiar» i bygde-Noreg av eit slag som ikkje bør hyllast, men snarare utfordrast. Kanskje finn ein nokre utrivelege bygdedyr som trivst betre i lukta av kaffe og vaflar enn i eimen frå kebab og curry. For å seia det rett ut: Eg veit dei finst. Eg har møtt dei.

Ulven drikk ikkje kaffelatte

Likevel er det eit problem at by-og-land-dimensjonen no dukkar opp i alle slags debattar. Det er ikkje minst eit problem for oss på bygda. Når ulven er ein kar som drikk kaffelatte, er det vanskeleg å få ein god debatt om rovdyrforvaltning.

By-og-bygd-dimensjonen er for ofte ein snarveg til karikaturar og til debattar utan reelt politisk innhald.

Når samferdselspolitikk vert ein diskusjon om toskete Oslo-folk, er det vanskelegare å få ein diskusjon om gode samferdselsløysingar blant vestlandske fjordar, og verre å finna løysingar som også kan gjera det enklare for oss utanfor ringveg tre å leva miljøvenleg. Når kulturkrig inntek ein ein bygd-og-by-dimensjon, vert det vanskelegare å sjå kor dei høgst varierande frontlinjene i denne krigen faktisk går, og kampen mot både rasisme, intoleranse og reaksjonære religiøse førestillingar kan verta skadelidande. Når diskusjonar om kommunereform ender opp med å handla mest om bygdeidentitet mot byidentitet, ender dei òg opp med å handla for lite om innhald. Slik kan ein halda fram. By-og-bygd-dimensjonen er for ofte ein snarveg til karikaturar og til debattar utan reelt politisk innhald.

Ulven drikk ikkje kaffelatte. Han er eit rovdyr, og det å ha berekraftige rovdyrbestandar inneber konflikter med andre interesser. Då lyt ein leita etter løysingar. Og for å finna løysingane må ein opp frå skyttergravene og vekk frå karikaturane.

Bli abonnent

Da får du tilgang til alle artikler. Det tar under ett minutt.

Prøv i en måned for 1,-
Allerede abonnent? Logg inn

Fra forsiden